Bedrijf kopen in plaats van starten: een half miljoen bedrijven zoekt een opvolger

Een groeiende groep Nederlandse ondernemers bereikt de komende jaren de pensioenleeftijd. Wie een eenmanszaak heeft, kan zich uitschrijven en stoppen. Wie personeel, klanten en leveranciers achterlaat, staat voor een lastiger vraag: wie neemt het over?

Voor meer dan een half miljoen kleine bedrijven komt binnen vijf jaar een overdracht in beeld. Dat blijkt uit de Kleinbedrijf Index van Qredits, ONL voor Ondernemers en Hogeschool Utrecht. De aanleiding is in de meeste gevallen dezelfde: de eigenaar nadert de AOW-leeftijd. Het overgrote deel van die ondernemers heeft nog geen enkele voorbereiding getroffen.

De achterliggende oorzaak is demografisch. Van de ondernemers met een bedrijf van twee of meer werkzame personen is inmiddels bijna dertien procent 65 jaar of ouder. Vijftien jaar geleden was dat ruim zeven procent.

Lange tijd loste die vraag zichzelf op binnen het gezin. Dat gebeurt steeds minder. Ongeveer de helft van de eigenaren van familiebedrijven wil dat het bedrijf in familiehanden blijft, blijkt uit onderzoek van Nyenrode en RSM. De andere helft houdt rekening met verkoop aan een koper van buiten.

Nederland telt bijna driehonderdduizend familiebedrijven, samen goed voor ruim dertig procent van alle werknemersbanen. Het aandeel is volgens het CBS het hoogst in de landbouw, de horeca en de autohandel.

Dat ondernemers vertrekken is inmiddels in de cijfers te zien. De Kamer van Koophandel registreerde vorig jaar meer stoppers en minder starters, waardoor het bedrijvenbestand met ongeveer één procent groeide. Dat is de laagste toename in jaren. Faillissementen verklaren die stijging niet, want het aantal daarvan daalde juist.

Ondernemers stoppen dus vaker voordat het misgaat. Als een onderneming geen koper of opvolger vindt, dreigt uiteindelijk opheffing. De onderzoekers van de Kleinbedrijf Index wijzen op de gevolgen daarvan: verlies van werkgelegenheid en vakkennis, en minder voorzieningen in dorpen en wijken.

Tegenover die vertrekkende groep staat een aanhoudende instroom van nieuwe ondernemers. Voor een deel van hen kan overname van een bestaand bedrijf een alternatief zijn voor vanaf nul beginnen. Een bestaande onderneming heeft doorgaans al klanten, personeel, leveranciers en een verdienmodel dat zich heeft bewezen.

In de praktijk bestaan daarvoor verschillende routes. Bij een management buy-out neemt het zittende management over, bij een employee buy-out worden medewerkers eigenaar en bij een management buy-in stapt iemand van buiten in.

Een bedrijf verkopen verloopt anders dan ondernemers vooraf verwachten. Financiering is daarbij het grootste obstakel, aldus de Kleinbedrijf Index. Kopers hebben doorgaans beperkt eigen vermogen en worden door financiers beoordeeld op prognoses in plaats van op resultaten uit het verleden.

Bij kleinere transacties betekent dat vaak dat de verkoper een deel van de koopsom zelf uitleent aan de opvolger. Vier op de tien ondernemers blijken zich daarvan niet bewust.

Verkopers en kopers vinden elkaar meestal via het eigen netwerk of via een accountant of overnameadviseur. Daarnaast zijn er platforms die zich volledig op bedrijfsovernames richten. Silverfield is zo'n overnameplatform, gericht op ondernemers die hun bedrijf verkopen en op partijen die een bedrijf kopen.

Dat het aanbod groeit, betekent niet dat de overdracht vanzelf tot stand komt. Bijna negen op de tien ondernemers die met opvolging bezig zijn lopen tegen problemen aan, blijkt uit een enquête van Ipsos I&O voor ABN AMRO. Ruim een derde noemt daarbij het loslaten van de controle over het bedrijf.

Hoeveel bedrijfsoverdrachten er jaarlijks plaatsvinden, wordt in Nederland niet centraal bijgehouden. Ook is niet vastgelegd welk deel van de beëindigde ondernemingen levensvatbaar was.

Wel staat vast dat het aantal ondernemers dat hiermee te maken krijgt in de honderdduizenden loopt, en dat de voorbereiding bij het merendeel nog niet is begonnen.