Werknemers voelen de bui hangen: aantal reorganisaties op hoogste punt in tien jaar

De Nederlandse arbeidsmarkt oogt op papier nog altijd stabiel. De werkloosheid schommelt al maanden rond de vier procent, een niveau dat historisch gezien laag is, en in veel sectoren blijven werkgevers moeite houden om vacatures te vullen. Toch groeit onder werkenden het gevoel dat er iets aan het verschuiven is. En dat gevoel is niet uit de lucht gegrepen. Achter de geruststellende werkloosheidscijfers gaat een ontwikkeling schuil die veel minder aandacht krijgt: het aantal reorganisaties is het afgelopen jaar naar het hoogste niveau in tien jaar gestegen.

De cijfers komen van het UWV, dat bijhoudt hoeveel bedrijven een collectief ontslag aankondigen. Werkgevers die om bedrijfseconomische redenen een grotere reorganisatie willen doorvoeren, zijn wettelijk verplicht dat te melden. Die meldingen vormen daarmee een van de betrouwbaarste graadmeters voor de druk op de arbeidsmarkt.

In 2025 deden 355 bedrijven zo'n melding. Dat is het hoogste aantal in tien jaar en een stijging van 42 procent ten opzichte van het jaar ervoor. Ook het aantal betrokken werknemers nam fors toe, met 36 procent. In totaal ging het om bijna 25.000 mensen die te maken kregen met een aangekondigde reorganisatie. De meeste meldingen kwamen uit de zakelijke dienstverlening, de metaalindustrie en de chemische industrie.

Het was bovendien het derde jaar op rij dat het aantal WW-uitkeringen toenam. Volgens het UWV komt die stijging vooral door reorganisaties, en veel minder door faillissementen. Bedrijven gaan dus niet massaal om, maar ze snijden wel in hun personeelsbestand. Dat is een wezenlijk verschil met eerdere economische neergangen, en het verklaart waarom de gevolgen voor werknemers minder zichtbaar zijn in het straatbeeld, maar daarom niet minder ingrijpend.

Hier is een belangrijke kanttekening op zijn plaats, want de neiging bestaat om dit soort cijfers dramatischer te lezen dan ze zijn. Van een banencrisis of een ontslaggolf die over Nederland raast, is geen sprake. De werkloosheid daalde de afgelopen maanden zelfs licht en lag in mei op 3,9 procent. In veel beroepen blijft de krapte gewoon bestaan.

Sterker nog, het UWV wijst erop dat veel mensen die door een reorganisatie worden getroffen alsnog vrij snel ander werk vinden, vaak zonder ooit een beroep op een uitkering te hoeven doen. Alleen doen ze er tegenwoordig wel langer over dan een paar jaar geleden. Het aantal openstaande vacatures is kleiner dan tijdens de piekjaren, en werkgevers kiezen vaker voor kandidaten die direct van werk naar werk overstappen. In het eerste kwartaal van 2026 lag het aantal reorganisatiemeldingen zelfs lager dan in de laatste maanden van 2025, wat laat zien dat de trend allesbehalve een rechte lijn omhoog is.

Het beeld is dus genuanceerd. De arbeidsmarkt koelt af ten opzichte van de uitzonderlijk krappe jaren 2022 en 2023, maar stort niet in. Wat er wél gebeurt, is dat reorganisaties gewoner zijn geworden, en dat ze diepere sporen achterlaten dan de nuchtere macrocijfers doen vermoeden.

Achter de gemiddelden schuilen groepen die harder worden geraakt dan andere. Het UWV signaleert dat vooral werknemers van boven de 55 kwetsbaar zijn. Zij belanden relatief vaker in de WW en zitten er ook langer in. Het aantal 55-plussers dat al minstens een jaar een WW-uitkering ontvangt, lag ruim vijftien procent hoger dan een jaar eerder. Dat is een sterkere stijging dan bij de groep als geheel.

De verklaring is deels demografisch, doordat mensen langer doorwerken vanwege de stijgende AOW-leeftijd. Maar het weerspiegelt ook een hardnekkig probleem: wie op latere leeftijd door een reorganisatie zijn baan verliest, vindt lastiger een nieuwe werkgever. Juist voor deze groep kunnen de voorwaarden waaronder afscheid wordt genomen het verschil maken tussen een zachte landing en jarenlange onzekerheid.

En daar zit precies het punt dat in de statistieken nooit terugkomt. Een reorganisatie is voor de werknemer die het overkomt zelden een abstract economisch verschijnsel. Het is een gesprek op een maandagochtend, een aangekondigde herstructurering, of een vaststellingsovereenkomst die ineens op de mat ligt met het verzoek om snel te tekenen. En op dat moment blijkt keer op keer dat veel mensen niet goed weten waar ze juridisch staan.

Dat is begrijpelijk. De regels rond reorganisaties zijn complex. Bij een collectief ontslag moet een werkgever zich houden aan het afspiegelingsbeginsel, dat bepaalt welke werknemers als eerste voor ontslag in aanmerking komen. Er geldt een herplaatsingsplicht, en bij grotere reorganisaties hoort vaak een sociaal plan. Wie boventallig wordt verklaard, krijgt te maken met begrippen als transitievergoeding, opzegtermijn en vrijstelling van werk. Voor iemand die dit voor het eerst meemaakt, is dat een onoverzichtelijk geheel.

De grootste risico's zitten vaak in de details. Een fout in de formulering van een vaststellingsovereenkomst of een verkeerd gekozen einddatum kan het recht op een WW-uitkering in gevaar brengen. Zo is de WW-uitkering gebonden aan een wettelijk maximumdagloon. Daardoor valt de uitkering voor mensen met een hoger salaris vaak fors lager uit dan zij verwachten. Bovendien bedraagt de WW de eerste twee maanden 75 procent van het WW-maandloon en daarna 70 procent. Ook de zogeheten fictieve opzegtermijn zorgt geregeld voor problemen. Wordt daar geen rekening mee gehouden, dan kan iemand tijdelijk zonder loon en zonder uitkering komen te zitten. Het zijn precies dit soort valkuilen die pas zichtbaar worden als het al te laat is.

Wat de situatie extra kwetsbaar maakt, is de tijdsdruk. Werknemers krijgen bij een reorganisatie regelmatig te horen dat er haast bij is, dat de voorwaarden gunstig zijn en dat het verstandig is om snel akkoord te gaan. Steeds vaker koppelen werkgevers daar ook een financiële prikkel aan. Wie binnen een korte termijn tekent, krijgt een extra vergoeding bovenop de reguliere afspraken, een zogeheten tekenbonus. Dat verhoogt de druk aanzienlijk, want de werknemer voelt dat elke dag bedenktijd hem geld kan kosten. Op zo'n moment, vaak overrompeld en emotioneel, nemen mensen beslissingen met gevolgen die jaren doorwerken. En anders dan de werkgever, die doorgaans wordt bijgestaan door HR-afdelingen en juristen, staat de werknemer er in eerste instantie alleen voor.

Die ongelijke uitgangspositie is de reden dat een groeiende groep werknemers externe hulp zoekt voordat er een handtekening wordt gezet. Ze willen weten of een aangeboden vergoeding redelijk is, of de procedure correct is verlopen, en of er ruimte is om te onderhandelen over zaken als een concurrentiebeding, openstaande bonussen of vrijstelling van werk. Vaak blijkt die ruimte er wel degelijk te zijn.

Op die behoefte is een markt van gespecialiseerde dienstverleners ontstaan. Naast advocaten en klassieke arbeidsrechtkantoren zijn er partijen die zich specifiek richten op werknemers in een reorganisatie. Een voorbeeld is ReorgLegal, dat zich uitsluitend inzet voor werknemers die boventallig worden of een vaststellingsovereenkomst voorgelegd krijgen. Volgens het kantoor is de vraag naar dit soort begeleiding het afgelopen jaar duidelijk toegenomen, waarbij vooral werknemers van grotere organisaties aankloppen die in een reorganisatie terechtkomen. Dat sluit aan bij het beeld dat de UWV-cijfers schetsen: niet zozeer een massale golf van faillissementen, maar een gestage stroom van herstructureringen bij bedrijven die hun organisatie opnieuw inrichten.

Vroeg kijken loont

Wat deze zaken gemeen hebben, is dat ze zich lastig laten terugdraaien. Een vaststellingsovereenkomst die eenmaal is ondertekend, ligt vast. Een verstreken bedenktermijn komt niet terug. En een selectie die niet volgens de regels is verlopen, valt achteraf veel moeilijker aan te vechten dan op het moment zelf. Juist daarom loont het om vroeg te kijken naar de eigen positie, ook als de verhouding met de werkgever nog goed is en alles vriendelijk verloopt.

Voor de individuele werknemer betekent de huidige ontwikkeling vooral dat een reorganisatie niet langer iets is wat alleen anderen overkomt. Nu bedrijven vaker herstructureren dan in jaren het geval was, wordt de kans groter dat werkenden er op enig moment zelf mee te maken krijgen. De macrocijfers blijven relatief geruststellend, en dat is terecht. Maar voor wie het overkomt, telt niet het landelijke gemiddelde. Dan telt de vraag of de voorwaarden kloppen, of de rechten zijn beschermd, en of er niet te snel een handtekening is gezet onder iets wat beter eerst goed bekeken had kunnen worden.