In de Spotlight: Vivian de Gier over Thea Beckman en de tijdloze kracht van Kinderen van Moeder Aarde

Met de heruitgave van Kinderen van Moeder Aarde door Lemniscaat krijgt een van de meest geliefde Nederlandse jeugdboeken opnieuw een podium. Tegelijkertijd wordt gewerkt aan een documentaire over het leven en werk van Thea Beckman, waarvoor auteur en biograaf Vivian de Gier uitgebreid voor de camera werd geïnterviewd.

Voor De Gier is Beckman veel meer dan een succesvol schrijver. Zij schreef de eerste biografie over de auteur en ontdekte tijdens haar onderzoek een vrouw die haar tijd ver vooruit was. Niet alleen als verhalenverteller, maar ook als denker over de toekomst, de positie van vrouwen en de relatie tussen mens en natuur. 

De liefde van Vivian de Gier voor Thea Beckman begon al op jonge leeftijd. Als tienjarig meisje las zij Kruistocht in Spijkerbroek stiekem onder de dekens met een zaklamp. Het boek maakte zoveel indruk dat het haar liefde voor literatuur voorgoed aanwakkerde.

Die fascinatie groeide uit tot een ambitieus onderzoeksproject. Toen De Gier ontdekte dat er nog geen biografie over Beckman bestond, besloot zij daar zelf verandering in te brengen. Volgens haar hebben Beckmans boeken generaties jongeren beïnvloed. Niet alleen brachten ze miljoenen kinderen aan het lezen, ze inspireerden lezers om geschiedenis te studeren, schrijver te worden of zich in te zetten voor maatschappelijke thema's zoals klimaat en gelijkwaardigheid.

Tijdens de opnames voor de documentaire staat één onderwerp centraal: Beckmans feministische gedachtegoed.

Volgens De Gier had Beckman een ingewikkelde verhouding met het woord 'feminisme', maar niet met de inhoud ervan. Ze was korte tijd actief bij de Dolle Mina's en vond het belangrijk dat meisjes financieel onafhankelijk werden en hun eigen keuzes konden maken. Dat gedachtegoed sijpelt door in vrijwel al haar boeken.

Juist Kinderen van Moeder Aarde vormt daarvan misschien wel het sterkste voorbeeld. In de samenleving van Thule heeft Beckman de traditionele machtsverhoudingen volledig omgedraaid. Vrouwen besturen de samenleving, terwijl mannen geen politieke macht meer hebben nadat oorlog en geweld de wereld bijna ten onder hadden gebracht. Dat leverde in de jaren tachtig stevige discussies op, maar Beckman wilde daarmee vooral laten zien dat een samenleving ook anders ingericht kan worden.

Volgens De Gier geloofde Beckman overigens niet dat vrouwen per definitie betere mensen zijn dan mannen. Wel dacht ze dat als vrouwen meer invloed zouden hebben, de samenleving meer ruimte zou hebben voor zorgzaamheid en samenwerking en minder gewelddadig zou worden. Omdat vrouwen het leven geven, waren zij volgens Beckman minder snel geneigd het leven van een ander te nemen.

De Gier benadrukt dat Beckmans feminisme door jongeren nooit als belerend werd ervaren. Juist doordat zij avonturen schreef, bereikte zij miljoenen jonge lezers zonder dat haar boodschap als een les voelde.

De onafhankelijke meisjes uit haar boeken waren in de jaren zeventig en tachtig uitzonderlijk. Tegelijkertijd gaf Beckman ook gevoelige jongens een belangrijke plaats in haar verhalen. Daarmee veranderde zij ongemerkt de jeugdliteratuur.

Tijdens het schrijven van de biografie realiseerde De Gier zich pas hoe vooruitstrevend Beckman eigenlijk was. Opvallend genoeg stond dat haaks op haar eigen leven: ze was jarenlang huisvrouw, moeder van drie kinderen en bleef haar hele leven samen met haar eerste liefde. Achter die ogenschijnlijk traditionele levensstijl schuilde een vrouw met uitgesproken moderne ideeën over vrijheid, zelfstandigheid en gelijke kansen.

Volgens De Gier is de heruitgave van Kinderen van Moeder Aarde geen nostalgisch project, maar juist een uiterst actuele gebeurtenis.

Waar Beckman in 1985 een toekomst schetste waarin Groenland ijsvrij is geworden, grondstoffen opnieuw aanleiding vormen voor internationale spanningen en de mens worstelt met klimaatverandering, lijken veel van die thema's vandaag werkelijkheid te worden. De huidige geopolitieke discussie rond Groenland maakt het verhaal volgens haar bijna ongemakkelijk actueel.

Ook Beckmans visie op de verhouding tussen mens en natuur spreekt nog altijd aan. Zij liet zien dat de natuur geen vijand is, maar een bondgenoot — zolang de mens haar niet probeert te overheersen. Die boodschap klinkt vandaag misschien nog urgenter dan veertig jaar geleden.

Voor de makers van de documentaire vormt het interview met Vivian de Gier een belangrijk onderdeel van het verhaal. Als biograaf verbindt zij de historische feiten aan de actualiteit en laat zij zien waarom Beckmans werk nog altijd relevant is.

Niet alleen omdat zij een van Nederlands grootste jeugdauteurs was, maar omdat haar verhalen nog steeds raken aan de vragen van deze tijd: klimaatverandering, oorlog, machtsverhoudingen, gelijkwaardigheid en de verantwoordelijkheid die mensen dragen voor de wereld waarin zij leven.

Naast haar bijdrage aan de documentaire werkt Vivian de Gier inmiddels aan een nieuw groot biografisch project. Haar volgende boek verschijnt in 2029 en staat in het teken van schrijfster en kunstenaar Dirkje Kuik, tevens een van de eerste openlijke transpersonen van ons land.

Met haar bijdrage aan de documentaire én de heruitgave van Kinderen van Moeder Aarde hoopt De Gier vooral dat een nieuwe generatie kennismaakt met het werk van Thea Beckman. Niet alleen als klassiek jeugdboek, maar als een verhaal dat nog altijd vragen stelt over de toekomst van onze wereld.

De nieuwe uitgave van Kinderen van Moeder Aarde is te vinden via de website van Lemniscaat. Daar staat ook een verkooplink naar Libris, waar lezers zelf kunnen kiezen bij welke Libris-boekhandel zij het boek willen bestellen.

De reacties op de nieuwe uitgave zijn inmiddels zeer positief. Daarmee krijgt de trilogie opnieuw de kans om een nieuwe generatie lezers te bereiken.

En misschien is dat wel de grootste kracht van Beckman: dat haar boeken niet alleen werden gelezen, maar levens veranderden.