'Nederlandse Nobelprijs' voor onderzoekers Overkleeft en Roelofs

DEN HAAG (ANP) - Topwetenschappers Hermen Overkleeft en Karin Roelofs krijgen dit jaar een Spinozapremie. Dat is de belangrijkste wetenschappelijke onderscheiding in Nederland en wordt daarom ook wel de Nederlandse Nobelprijs genoemd. Overkleeft is chemisch bioloog aan de Universiteit Leiden, Roelofs is als neurowetenschapper en klinisch psycholoog verbonden aan de Radboud Universiteit in Nijmegen.

De Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) kent de premie aan Overkleeft toe omdat hij de werking van menselijke eiwitten bestudeert. Dat heeft "de ontwikkeling van medicijnen tegen onder meer kanker en zeldzame stofwisselings- en auto-immuunziekten mogelijk gemaakt", aldus de NWO. Roelofs onderzoekt wat er in hersenen gebeurt bij stress en hoe mensen onder druk beslissingen nemen. Dat helpt volgens de NWO "bij vroege herkenning van psychische kwetsbaarheid bij kinderen".

De Spinozapremies draaien vooral om baanbrekend wetenschappelijk onderzoek naar fundamentele vraagstukken. De NWO heeft daarnaast de Stevinpremies. Bij die prijs kijkt de organisatie vooral naar de maatschappelijke impact van onderzoek.

Een van de twee Stevinpremies gaat naar Iris Sommer, hoogleraar psychiatrie aan het Universitair Medisch Centrum Groningen. Zij onderzoekt wat er precies gebeurt wanneer mensen hallucineren. Ook helpt ze mensen om te stoppen met geneesmiddelen tegen psychoses. Sommer werkt ook aan een programma om met kunstmatige intelligentie te meten of mensen anders gaan praten en of dit een psychose kan voorspellen. Verder werkt Sommer aan gerichte behandeling van vrouwen die psychiatrische klachten hebben.

Een andere Stevinpremie is voor Claes Holger de Vreese, hoogleraar kunstmatige intelligentie en samenleving aan de Universiteit van Amsterdam. Hij onderzoekt de rol van grote techbedrijven en van media in de democratie.

Overkleeft en Roelofs ontvangen een bronzen beeldje van filosoof Baruch Spinoza, naar wie de prijs is vernoemd. Ook krijgen ze, net als Sommer en De Vreese, een bedrag van 1,5 miljoen euro per persoon voor hun onderzoek. De Spinozapremies en Stevinpremies worden op 7 oktober uitgereikt.