Onzekerheid over ontslag groeit: veel werknemers kennen hun rechten niet

Steeds meer werknemers krijgen te maken met ontslag. Recente cijfers van het CBS laten zien dat het aantal ontslagen de afgelopen jaren is opgelopen. Juristen zien dat onduidelijkheid over ontslagregels daar een belangrijke rol in speelt. Vooral bij een ontslag vanwege disfunctioneren of een ontslag op staande voet blijkt dat werknemers niet altijd weten welke rechten ze hebben. Dat kan gevolgen hebben voor vergoedingen, uitkeringen en toekomstige carrièrekansen.

Daarmee zien arbeidsrechtspecialisten ook een verandering op de werkvloer. Bedrijven moeten sneller schakelen en grijpen vaker naar tijdelijke contracten. Tegelijk blijven de regels rond ontslag lastig, waardoor misverstanden sneller ontstaan.

Verwijtbaar handelen en tegenvallende prestaties zorgen vaak voor ontslag

Ontslag kan verschillende oorzaken hebben, zoals bedrijfseconomische problemen, tegenvallende prestaties of een verstoorde samenwerking. In elk van die situaties gelden andere procedures. Wanneer een werknemer niet aan de verwachtingen voldoet, moet een werkgever dit vastleggen in een dossier. Gaat het om bedrijfseconomische redenen, dan loopt de procedure meestal via het UWV.

Volgens juristen leidt een onduidelijk dossier regelmatig tot discussies. Werknemers voelen zich soms overvallen door ontslag, terwijl werkgevers denken dat ze zorgvuldig hebben gehandeld. Die kloof vergroot de kans op conflict en juridische procedures.

Jurist mr. Tahir Nefjodov van LION’s Law ziet dat werknemers vaak pas laat advies zoeken. “Veel mensen gaan pas nadenken over hun rechten als er al een voorstel ligt. Dan is er soms minder onderhandelingsruimte dan wanneer je eerder betrokken bent.” Daarnaast hebben medewerkers na een ontslag op staande voet slechts twee maanden de tijd om een procedure te starten. Wordt deze termijn gemist, dan vervalt in veel gevallen de mogelijkheid om het ontslag nog aan te vechten of loon en vergoedingen te vorderen.

Contractvorm bepaalt de route naar ontslag

Het verschil tussen vaste en tijdelijke contracten blijft een belangrijk aandachtspunt. Werknemers met een vast contract kunnen in beginsel alleen via een formele ontslagprocedure bij het UWV of de kantonrechter worden ontslagen, tenzij sprake is van een uitzondering zoals ontslag op staande voet. In veel gevallen bestaat daarnaast recht op een transitievergoeding. Bij tijdelijke contracten leeft vaak het idee dat werknemers geen rechten hebben, maar ook daar gelden wettelijke regels, bijvoorbeeld bij tussentijdse beëindiging of wanneer een opzegbeding is opgenomen.

Ontslag met vast contract

Werknemers die te maken krijgen met een ontslag bij een vast contract hebben doorgaans meer bescherming. Een werkgever kan het dienstverband niet zomaar beëindigen en moet vaak toestemming vragen aan het UWV of de kantonrechter. Daarnaast hebben werknemers in de meeste gevallen recht op een transitievergoeding en een duidelijke onderbouwing van het ontslag.

Ontslag met tijdelijk contract

Bij ontslag met een tijdelijk contract ontstaat vooral onzekerheid rond het moment waarop het contract afloopt. Werknemers weten vaak niet of hun werkgever het contract zal verlengen of dat het dienstverband automatisch stopt. Die onduidelijkheid kan zorgen voor stress, zeker wanneer er weinig communicatie is over de toekomst. Daarnaast vragen werknemers zich regelmatig af wat er gebeurt als een contract eerder eindigt dan verwacht en of zij recht hebben op een vergoeding of een uitkering. Ook zijn er verschillende regels die een werkgever moet volgen. Zo moet een werkgever bij contracten van zes maanden of langer tijdig aangeven of het contract wordt verlengd. Gebeurt dat niet, dan kan de werknemer aanspraak maken op een vergoeding. Juristen merken dat hierover veel vragen bestaan, vooral wanneer afspraken in het contract niet helder zijn.

Vaststellingsovereenkomst blijft populair, maar niet zonder risico

Steeds vaker kiezen werkgevers voor ontslag met wederzijds goedvinden via een vaststellingsovereenkomst. Deze aanpak kan sneller en minder conflictgevoelig zijn, maar brengt ook aandachtspunten met zich mee. Werknemers moeten bijvoorbeeld letten op de einddatum, hun recht op WW-uitkering, de hoogte van de vergoeding en afspraken over concurrentie- of relatiebedingen.

“Een vaststellingsovereenkomst is maatwerk. Wat redelijk lijkt, kan juridisch nadelig uitpakken,” zegt LION’s Law. “Daarom raden wij aan om altijd een voorstel te laten controleren voordat er akkoord wordt gegeven.” In veel gevallen wordt in een vaststellingsovereenkomst bovendien een vergoeding voor juridische kosten opgenomen, waardoor werknemers zich kunnen laten adviseren zonder zelf voor de kosten op te draaien.

Ontslag raakt meer dan alleen werk

Naast juridische aspecten speelt de menselijke kant een grote rol. Ontslag kan leiden tot stress, onzekerheid en een gevoel van reputatieschade. Werknemers maken zich zorgen over hun toekomst, terwijl werkgevers rekening moeten houden met de sfeer binnen het team.

Experts benadrukken dat open communicatie en begeleiding veel verschil kunnen maken. Een zorgvuldig traject helpt om problemen te beperken en houdt de relatie tussen werkgever en werknemer werkbaar.

Meer aandacht voor voorkomen van problemen

Arbeidsrechtspecialisten zien dat preventie steeds belangrijker wordt. Werkgevers investeren vaker in functioneringsgesprekken en coaching om problemen vroegtijdig aan te pakken. Werknemers zoeken op hun beurt vaker informatie over hun positie, bijvoorbeeld bij contractwijzigingen of arbeidsconflicten.

Toch blijft er ruimte voor verbetering. Volgens juristen staan werknemers sterker wanneer ze hun rechten kennen en op tijd advies zoeken. Dat kan helpen om betere afspraken te maken en verrassingen te voorkomen.

Voorkom conflicten met tijdige juridische hulp

Ontslag blijft een onderwerp dat veel vragen oproept. De combinatie van veranderende arbeidsrelaties en complexe regelgeving zorgt ervoor dat werknemers niet altijd weten waar ze staan. Met goede informatie en tijdig juridisch advies kunnen conflicten worden voorkomen en kunnen werknemers beter onderhandelen over hun vertrek.

Nu de arbeidsmarkt in beweging blijft, verwachten juristen dat de vraag naar duidelijkheid over ontslagprocedures alleen maar toeneemt. Voor werknemers betekent dit dat kennis van hun rechten een waardevolle investering is in hun loopbaan en financiële zekerheid.