Na zon- en maansverduistering blijft er genoeg te zien aan de sterrenhemel

Wie de afgelopen weken regelmatig naar boven heeft gekeken, werd rijkelijk beloond. Nederland kreeg in augustus eerst een indrukwekkende gedeeltelijke zonsverduistering te zien, gevolgd door een gedeeltelijke maansverduistering. Maar ook de komende maanden is er voor liefhebbers van de sterrenhemel genoeg reden om 's avonds naar buiten te gaan. Met moderne apparatuur wordt het bovendien steeds eenvoudiger om het heelal niet alleen te bekijken, maar ook zelf vast te leggen.

Op 12 augustus schoof de maan tussen de aarde en de zon. Vanuit Nederland was geen totale zonsverduistering zichtbaar, maar werd op veel plekken wel bijna 90 procent van de zon bedekt. In Amsterdam ging het bijvoorbeeld om ruim 88 procent. De totale eclips was onder meer vanuit Groenland, IJsland en delen van Spanje te zien.

Nog geen drie weken later volgde een ander bijzonder verschijnsel. In de vroege ochtend van 28 augustus trok de maan gedeeltelijk door de schaduw van de aarde. Tijdens het maximum bevond ongeveer 93 procent van de diameter van de maan zich in de aardschaduw, waardoor vanuit Nederland een zeer diepe gedeeltelijke maansverduistering te zien was.

Daarmee is het astronomische jaar nog lang niet voorbij. September biedt bijvoorbeeld verschillende kansen om planeten goed te bekijken. Op 18 september bereikt Venus zijn grootste helderheid tijdens deze avondverschijning. Op 26 september staat de volle oogstmaan aan de hemel, met Saturnus en Neptunus relatief dichtbij. Saturnus is met het blote oog zichtbaar; voor Neptunus is een verrekijker of telescoop nodig.

Daarna volgen de meteorenzwermen. In de nacht van 8 op 9 oktober bereiken de Draconiden hun hoogtepunt. Door de maanstand zijn de omstandigheden dit jaar relatief gunstig. De Orioniden volgen rond 21 en 22 oktober, al kan maanlicht het aantal zichtbare meteoren beperken.

In november zijn er de Leoniden en in december volgt een van de bekendste meteorenzwermen van het jaar: de Geminiden. Die bereiken hun maximum in de nacht van 13 op 14 december en kunnen onder gunstige omstandigheden tientallen tot zelfs meer dan honderd meteoren per uur opleveren.

Wie vooral uitkijkt naar een volgende verduistering moet iets langer geduld hebben. Vanuit Nederland is in de nacht van 20 op 21 februari 2027 weer een maansverduistering zichtbaar, al gaat het dan om een subtiele penumbrale verduistering. Op 2 augustus 2027 volgt opnieuw een gedeeltelijke zonsverduistering boven Nederland.

Veel van deze verschijnselen zijn met het blote oog te bekijken, maar telescopen en camera's maken het mogelijk om veel verder te gaan. Waar astrofotografie jarenlang vooral het terrein was van enthousiaste hobbyisten met grote telescopen, statieven en ingewikkelde apparatuur, komen er steeds meer compacte 'smart telescopes' op de markt.

Een voorbeeld daarvan is de DWARF mini van DWARFLAB. Het apparaat weegt ongeveer 840 gram en combineert een telescoop met een camera, automatische scherpstelling, GoTo-navigatie en automatische stertracking. Via een smartphone kan een gebruiker een hemelobject selecteren, waarna de telescoop automatisch naar het gekozen object beweegt en het vervolgens kan blijven volgen. Ook de verwerking van astronomische foto's kan grotendeels via de bijbehorende software plaatsvinden.

Daarmee is zo'n telescoop niet alleen interessant voor een maansverduistering. Ook de maan zelf, sterrenclusters, nevels en bijvoorbeeld de Andromedanevel kunnen ermee worden opgezocht en gefotografeerd. De DWARF mini kan daardoor een laagdrempelige manier zijn om verder te kijken dan wat met het blote oog zichtbaar is en zelf kennis te maken met astrofotografie.

Bij het observeren van de zon geldt wel een belangrijke waarschuwing: kijk nooit rechtstreeks naar de zon en richt ook een telescoop of camera niet zonder daarvoor geschikt zonnefilter op de zon. Voor zonnefotografie met de DWARF mini moet het meegeleverde ND-zonnefilter worden bevestigd voordat de telescoop op de zon wordt gericht.

De verduisteringen van augustus waren dus misschien voorbij voordat je er erg in had, maar de sterrenhemel heeft de komende maanden alweer genoeg nieuws te bieden. En waar vroeger vooral een blik omhoog nodig was, maakt een nieuwe generatie compacte telescopen het steeds makkelijker om een stukje van dat heelal ook zelf vast te leggen.