Personeelstekort bij gemeenten dwingt tot een andere kijk op werving

Vooral functies op het gebied van vergunningverlening, ICT, financieel beheer en juridische zaken zijn moeilijk in te vullen. Gemeenten concurreren daarbij niet alleen met elkaar, maar ook met het bedrijfsleven, dat vaak hogere salarissen kan bieden. De jaarlijkse Personeelsmonitor van A&O fonds Gemeenten signaleert deze trend al meerdere jaren achtereen.

Detacherings- en recruitmentbureaus die zich specifiek op de publieke sector richten, spelen hier steeds vaker op in. Via de vacaturebank van Kenonz vinden starters en ervaren professionals hun weg naar gemeentelijke functies die anders lang onvervuld blijven. Het groeiende aanbod van dit soort gespecialiseerde bemiddelaars laat zien hoe groot de vraag inmiddels is geworden.

Gemeenten vormen de bestuurslaag die het dichtst bij inwoners staat. Van paspoortaanvragen en bouwvergunningen tot de uitvoering van de Wet maatschappelijke ondersteuning: het zijn ambtenaren die deze processen draaiend houden. Wanneer teams onderbezet raken, lopen wachttijden op en moeten taken worden uitgesteld of verschraald.

Het CBS registreert het aantal openstaande vacatures per sector op kwartaalbasis. De sector openbaar bestuur scoort daar al langere tijd bovengemiddeld als het gaat om de vacaturegraad, wat betekent dat er per duizend banen relatief veel onvervulde posities bestaan. Met ruim 340 gemeenten in Nederland telt dat op tot duizenden vacatures die soms maandenlang openstaan.

Complicerend is dat gemeenten gebonden zijn aan de salarisschalen van de CAO Gemeenten. Die structuur biedt stabiliteit en transparantie, maar maakt het lastig om bij schaarste snel met een hoger salaris te reageren op marktdruk. Marktconforme beloning in de publieke sector blijft daarmee een terugkerend discussiepunt bij onderhandelingen tussen werkgevers en vakbonden.

Een opvallende verschuiving is de groei van traineeprogramma's gericht op de publieke sector. Het in Gorredijk gevestigde Kenonz biedt dergelijke trajecten aan om starters met een hbo- of wo-diploma direct inzetbaar te maken bij gemeenten en semi-overheden. Door een combinatie van werken en leren bouw je sneller een pool van gekwalificeerde professionals op dan via traditionele werving alleen.

Detachering wint eveneens terrein. Voor gemeenten die niet direct een vaste aanstelling willen of kunnen bieden, biedt het flexibiliteit zonder dat de professional tussen wal en schip valt. Het A&O fonds Gemeenten constateert dat het aandeel externe inhuur bij gemeenten de afgelopen jaren gestaag is toegenomen, een patroon dat in de huidige markt eerder versterkt dan afzwakt.

Dat roept ook vragen op. Critici wijzen erop dat structurele afhankelijkheid van externe inhuur duurder kan uitvallen dan investeren in eigen personeel. Toch ontbreekt het gemeenten vaak aan de wervingscapaciteit om snel genoeg eigen mensen aan te trekken, waardoor inhuur op korte termijn de enige haalbare optie is.

Een relatief nieuw fenomeen is de vraag naar specialisten op het snijvlak van overheid en duurzaamheid. Gemeenten hebben ambitieuze doelstellingen op het gebied van de energietransitie en klimaatadaptatie, maar missen vaak de specifieke expertise om die plannen uit te voeren. Denk aan projectleiders warmtetransitie, adviseurs circulaire economie of beleidsmedewerkers biodiversiteit.

Op de vacaturebanken van gespecialiseerde publieke-sectorpartijen is te zien dat dit type functies sterk groeit. Binnen de gemeentelijke organisatie ontstaat zo een werkdomein dat vijf jaar geleden nauwelijks bestond. Voor professionals met een achtergrond in milieukunde, techniek of bestuurskunde opent dat deuren die bij de overheid voorheen niet beschikbaar waren.

Voor werkzoekenden die interesse hebben in maatschappelijk relevant werk, biedt de publieke sector op dit moment uitzonderlijk veel kansen. Niet alleen op het gebied van beleid, maar ook in uitvoering, toezicht en projectmanagement. De relatief hoge baanzekerheid en de pensioensopbouw via het ABP maken de sector extra aantrekkelijk voor wie stabiliteit zoekt naast inhoudelijk uitdagend werk.

Gemeenten staan voor de uitdaging om hun imago als werkgever te moderniseren. Het beeld van de ambtenaar achter een grijs bureau is hardnekkig, terwijl wie vandaag bij een gemeente start kan werken aan woningbouw, digitalisering of regionale energiestrategieën. Platforms als Werken bij de Overheid proberen dat beeld bij te stellen, net als bureaus die matching op persoonlijkheid en waarden centraal stellen in plaats van alleen op cv-regels.

Of de huidige krapte structureel aanhoudt, hangt af van meerdere factoren: de vergrijzing binnen gemeentelijke organisaties, rijksbeleid rond gemeentefinanciën en de aantrekkingskracht van de sector op jonge generaties. Zeker is dat gemeenten het zich niet langer kunnen veroorloven om werving als bijzaak te behandelen in een arbeidsmarkt die structureel krap blijft.