Juridisch experts: investeringsverdragen remmen klimaatbeleid

AMSTERDAM (ANP) - Internationale investeringsverdragen zitten klimaatbeleid in de Europese Unie te vaak dwars, vindt een groep van tientallen juridisch experts. In een brief roepen ze lidstaten daarom op om veel afspraken in deze overeenkomsten te herzien.

Naar aanleiding van de VN-klimaattop COP31 spreken de academici hun zorgen uit over bilaterale investeringsverdragen, waarvan lidstaten er meer dan 1400 hebben getekend. Deze verdragen zijn bedoeld om internationale investeringen te stimuleren, met afspraken die de belangen van buitenlandse investeerders beschermen.

Maar volgens de briefschrijvers, onder wie hoogleraren in de rechten aan Nederlandse universiteiten, gebruiken bedrijven in de fossiele industrie dit soort verdragen vaak om klimaatmaatregelen aan te vechten als die tegen hun belangen ingaan. Daarbij zou alleen de dreiging van een dure arbitragezaak al een afschrikwekkend effect hebben op overheden die klimaatbeleid willen invoeren. Dat staat op gespannen voet met de verplichting voor EU-lidstaten om klimaatverandering zo veel mogelijk tegen te gaan, stelt de brief. Daarnaast komen de kosten van claimzaken om mogelijk misgelopen winsten voor fossiele bedrijven op deze manier bij de belastingbetaler terecht.

De academici pleiten onder andere voor het aanpassen of beëindigen van afspraken in verdragen die "investeringen in fossiele energie beschermen tegen legitieme klimaatmaatregelen". De Europese Commissie zou daarbij een EU-brede aanpak moeten coördineren. Lidstaten moeten wat de briefschrijvers betreft ook afzien van nieuwe verdragen die de investeringen door fossiele bedrijven beschermen en wereldwijd moeten pleiten voor hervormingen rondom investeringsverdragen. Ook pleit de brief voor meer openheid rondom investeringsverdragen.

Het is niet de eerste keer dat investeringsverdragen kritiek krijgen omdat ze acties tegen vervuiling en klimaatverandering hinderen. In 2022 kondigde toenmalig klimaatminister Rob Jetten aan dat Nederland uit het Energy Charter Treaty (ECT) zou stappen, omdat dit verdrag een obstakel was voor het halen van de klimaatdoelen van Parijs. In 2024 kondigde de Europese Unie aan uit dit verdrag te stappen. Daarvoor grepen energiebedrijven naar het ECT om miljardenclaims tegen de Nederlandse overheid in te dienen vanwege de versnelde sluiting van kolencentrales.