Tekort aan Nederlandse spermadonoren zet wensouders voor moeilijke keuzes

Voor wie een kinderwens heeft en afhankelijk is van donorzaad, begint het traject vaak met een eenvoudige vraag: waar vind ik een geschikte donor? In de praktijk blijkt dat steeds ingewikkelder. Nederlandse spermabanken hebben te maken met een tekort aan donoren, terwijl de vraag naar donorzaad groot is. Het UMC Utrecht meldde in maart 2025 bijvoorbeeld dat de wachtlijst voor donorzaad op dat moment zelfs gesloten was vanwege het tekort.

Dat tekort zorgt ervoor dat wensouders verder kijken. Sommigen wijken uit naar buitenlandse spermabanken, anderen onderzoeken de mogelijkheid van een bekende donor. Daarmee verandert ook de manier waarop mensen naar donorconceptie kijken.

Een buitenlandse spermabank kan voor wensouders een groter aanbod en meer keuze bieden. Tegelijkertijd is er de afgelopen jaren steeds meer aandacht voor de internationale verspreiding van donorsperma. Een donor kan in verschillende landen worden ingezet, waardoor het aantal nakomelingen internationaal flink kan oplopen.

In Nederland geldt sinds 1 april 2025 een wettelijke grens van maximaal twaalf gezinnen per donor. Ook is er sindsdien een centrale registratie van donoren. Daarmee moet beter worden voorkomen dat een donor via verschillende Nederlandse klinieken boven de gestelde grens uitkomt.

De internationale situatie blijft ingewikkelder. In februari 2026 wees het kabinet nog op het risico van grote internationale verwantschapsnetwerken wanneer donorsperma in meerdere landen wordt gebruikt. Daarbij wordt nadrukkelijk gekeken naar het belang van het toekomstige donorkind. Dat maakt de keuze voor wensouders soms ingewikkeld. Een groter aanbod kan aantrekkelijk zijn, maar de vraag is ook: wat betekent deze keuze voor mijn kind?

Het kind dat uit donorconceptie wordt geboren, groeit op met een eigen verhaal en kan vragen krijgen over zijn of haar afkomst. Wie is mijn donor? Waarom heeft hij gedoneerd? Heb ik halfbroers of halfzussen? En misschien wel de belangrijkste vraag: kan ik hem ooit ontmoeten?

Sinds de invoering van de Wet donorgegevens kunstmatige bevruchting hebben donorkinderen vanaf hun zestiende recht op persoonsidentificerende gegevens van hun donor. Tegelijkertijd bestaat er geen wettelijk recht op contact tussen donor en donorkind. De overheid erkent dat veel donorkinderen daar wel behoefte aan kunnen hebben. Daarmee wordt het steeds belangrijker om al vóór de conceptie na te denken over de rol die een donor kan spelen in het leven van een kind.

Dit vraagt om een andere aanpak. Niet alleen bij het maken van keuzes rondom donorconceptie, maar ook bij de manier waarop wensouders en donoren elkaar vinden en leren kennen. Bij wensouder platformen zoals Flavie wordt daarom niet alleen gekeken naar de vraag of een wensouder en donor bij elkaar passen. Er wordt vooral gekeken naar het fundament dat je samen legt voor een kind. Openheid, vertrouwen en duidelijke verwachtingen zijn daarbij een belangrijke basis.

De groeiende aandacht voor het perspectief van donorkinderen vraagt ook om een andere manier waarop wensouders en donoren elkaar vinden. Niet alleen kijken naar wie beschikbaar is of op papier past, maar de tijd nemen om elkaar te leren kennen en te ontdekken of verwachtingen en ideeën over de toekomst bij elkaar aansluiten. Counseling, juridisch advies en het samen vastleggen van afspraken helpen daarbij om bewuste en weloverwogen keuzes te maken.

Juist omdat donorconceptie een levenslange verbinding creëert tussen wensouders, donor en kind, is het belangrijk om dit traject zorgvuldig en weloverwogen te doorlopen. Elkaar goed leren kennen is daarbij slechts één onderdeel. Ook counseling, onafhankelijk juridisch advies en het samen vastleggen van afspraken in een donorovereenkomst kunnen helpen om verwachtingen, rollen en verantwoordelijkheden vooraf helder te krijgen. Niet alleen voor de betrokken volwassenen, maar juist ook met het toekomstige kind in gedachten.

Dat is ook het uitgangspunt van wensouder platform Flavie. Op het platform kunnen wensouders en donoren met elkaar in contact komen en elkaar leren kennen voordat zij samen belangrijke keuzes maken. Daarbij is er aandacht voor vragen die misschien nog ver weg lijken, maar van grote betekenis zijn. Welke rol of positie krijgt de donor? Hoe kijken beide partijen naar contact? En hoe zorgen zij ervoor dat het kind kan opgroeien met openheid over zijn of haar afkomst?

Tegelijkertijd wil Flavie een zo veilig en betrouwbaar mogelijke omgeving bieden. Gebruikers worden daarom via iDIN geverifieerd en er worden maatregelen genomen om het risico op massadonatie zoveel mogelijk te beperken. Zo wil Flavie niet alleen bijdragen aan het vinden van donoren, maar ook aan een zorgvuldige en bewuste manier waarop wensouders en donoren met elkaar in contact komen.

De discussie over het tekort aan spermadonoren gaat vaak over wachtlijsten, beschikbaarheid en de vraag hoe we meer mannen kunnen bewegen om donor te worden. Die discussie is belangrijk. Maar er is nog een perspectief dat niet uit beeld mag raken: dat van het kind.

Want iedere donorconceptie leidt uiteindelijk tot een kind met een eigen verhaal. Daarom is het belangrijk om bij de keuze voor een donor verder te kijken dan alleen uiterlijke kenmerken, medische gegevens of beschikbaarheid. Wie is deze persoon? Waarom wil hij donor worden? Hoe kijkt hij aan tegen zijn mogelijke rol in het leven van een kind? En is er ruimte voor openheid en contact wanneer het kind daar behoefte aan heeft?

Het tekort aan Nederlandse spermadonoren vraagt om oplossingen. Maar misschien is de belangrijkste ontwikkeling niet alleen dat we meer donoren vinden. Het is dat we donorconceptie steeds meer bekijken vanuit het perspectief van iedereen die erbij betrokken is: de wensouders, de donor én vooral het kind. Een kinderwens begint bij volwassenen, maar het verhaal dat daaruit ontstaat, behoort uiteindelijk ook toe aan het kind.